Dấu hiệu của 1 đứa trẻ đang bị nuôi dạy sai cách

Tác giả: Mẹ Đình Alan - người chăm sóc trẻ có chứng nhận quốc gia và là giảng viên giáo dục gia đình. Thường xuyên chia sẻ kinh nghiệm nuôi dạy con qua những câu chuyện nhỏ.

Cuối tuần trước, ở siêu thị, tôi gặp một người mẹ đi cùng cậu con trai khoảng bốn, năm tuổi.

Đứa trẻ muốn mua một món đồ chơi Ultraman trên kệ. Mẹ nói ở nhà đã có mấy món rồi. Không nói thêm lời nào, cậu bé ngồi phịch xuống sàn, gào lên khóc.

Người mẹ ban đầu ngồi xuống dỗ dành. Hai phút trôi qua vẫn không có tác dụng. Những người xung quanh bắt đầu nhìn, chị ngượng ngùng, cầm món đồ chơi bỏ vào xe đẩy:

“Được rồi, được rồi, đừng khóc nữa. Lần cuối đấy nhé!”

Đứa trẻ lập tức nín, lau mặt rồi đứng dậy như chưa có chuyện gì.

Toàn bộ quá trình chưa đến ba phút. Cậu bé không nói một câu trọn vẹn nào, chỉ dùng tiếng khóc để có được thứ mình muốn.

Đứng bên cạnh chứng kiến, tôi thấy lòng nặng trĩu. Không phải vì thấy đứa trẻ đáng ghét, mà vì thương nó. Bởi nó đang học được một điều rất đáng lo: khóc lóc, ăn vạ có thể giải quyết mọi vấn đề.

Điều đáng lo trong việc nuôi dạy trẻ không phải là điểm số kém hay tính nghịch ngợm, mà là khi trẻ tin rằng: chỉ cần mình làm ầm lên đủ lớn, mọi người đều sẽ phải nhường bước.

Đằng sau điều đó là ba khả năng trẻ chưa được rèn luyện.

1. Khả năng diễn đạt mong muốn bằng lời nói

Nhiều khi trẻ khóc lóc không phải vì chưa biết nói, mà vì nhận ra nói không có tác dụng, còn khóc thì có.

Lần đầu, trẻ nói: “Mẹ ơi, con muốn mua cái này”, mẹ không đồng ý. Lần thứ hai, trẻ khóc và mẹ mua. Vậy đến lần thứ ba, vì sao trẻ còn phải mất công nói?

Lâu dần, trẻ không còn diễn đạt nữa. Muốn gì thì khóc. Không vui thì làm ầm lên.

Trẻ không học được cách dùng lời nói để bày tỏ nhu cầu, không biết trao đổi, thương lượng hay nhượng bộ. Khi lớn lên, bước vào xã hội, trẻ có thể gặp khó khăn trong việc giao tiếp với đồng nghiệp, đề đạt mong muốn với cấp trên, bởi chỉ quen phản ứng bằng cảm xúc.

Nhưng ngoài xã hội, không phải ai cũng nhường bước chỉ vì mình khóc.

2. Khả năng chấp nhận lời từ chối

Trẻ muốn gì cũng được đáp ứng, nghe có vẻ là yêu thương nhưng lại khiến trẻ mất cơ hội học một điều quan trọng: bị từ chối là chuyện bình thường.

Hôm nay không được mua đồ chơi, trẻ có thể khóc một lúc rồi nguôi ngoai. Nhưng trẻ cần hiểu rằng không phải thứ gì mình muốn cũng có thể có được, không phải việc gì mình thích cũng có thể làm.

Nhận thức ấy cần được hình thành từ sớm.

Một đứa trẻ chưa từng phải chấp nhận lời từ chối có thể rất khó chịu khi lần đầu đối mặt với sự từ chối thực sự: không được nhận vào công ty mình mong muốn, không được người mình thích đáp lại tình cảm.

Thay vì nghĩ “Mình thử một hướng khác”, trẻ có thể cảm thấy “Tại sao cả thế giới đều chống lại mình?”. Bởi trước đó, trẻ chưa được học cách ứng xử khi mong muốn không thành hiện thực.

3. Khả năng tự giải quyết vấn đề

Trong những tình huống này, khóc lóc trở thành cách đẩy trách nhiệm giải quyết vấn đề sang người khác:

“Tôi không vui, bạn phải dỗ tôi.”

“Tôi muốn thứ này, bạn phải đưa cho tôi.”

“Tôi không làm được, bạn phải giúp tôi.”

Trong khi đó, khi gặp khó khăn, một người trưởng thành cần biết tự hỏi: “Mình có thể giải quyết thế nào?”, thay vì chỉ chờ người khác xử lý giúp.

Khả năng này cần được rèn từ nhỏ.

Trẻ ngã, bạn có thể đỡ con, nhưng cũng có thể khuyến khích con tự đứng dậy. Trẻ cãi nhau với bạn, bạn có thể đứng ra bênh vực, nhưng điều cần hơn là hướng dẫn con cách làm hòa.

Giải quyết thay con một trăm vấn đề không bằng dạy con cách tự giải quyết một vấn đề.

“Con còn nhỏ, lớn lên sẽ khác” — có chắc không?

Nhiều cha mẹ thường nói: “Nó còn bé, lớn lên sẽ biết thôi”.

Nhưng liệu có thật như vậy?

Một đứa trẻ năm tuổi dùng tiếng khóc để đòi đồ chơi có thể đến tuổi mười lăm lại dùng sự im lặng, giận dỗi để đòi điện thoại. Đến tuổi hai mươi lăm, có thể dùng câu “Bố mẹ không giúp thì con hết đường sống” để xin tiền.

Cách thể hiện thay đổi, nhưng thói quen bên trong vẫn vậy: chưa biết trao đổi rõ ràng, khó chấp nhận lời từ chối và chưa muốn tự giải quyết vấn đề.

Tiếng khóc chỉ chuyển thành một hình thức đòi hỏi khác, khó nhận ra hơn.

Cha mẹ nên làm gì? Đừng nhượng bộ chỉ vì con khóc

Khi trẻ khóc, bạn có thể ở bên, có thể ôm và an ủi con. Nhưng đừng vì tiếng khóc mà lập tức đưa cho con thứ vừa bị từ chối.

Hãy để trẻ hiểu: con được phép khóc, được phép bộc lộ cảm xúc, nhưng tiếng khóc không phải điều kiện để đổi lấy thứ mình muốn.

Muốn gì, hãy nói rõ. Sau khi con nói, điều phù hợp thì đáp ứng, điều không phù hợp thì từ chối. Nếu đã thống nhất không được, đừng đổi quyết định chỉ vì con khóc to hơn.

Điều này không dễ, nhất là ở siêu thị, trước mặt họ hàng hay nơi công cộng. Bạn có thể ngượng, mềm lòng và nghĩ: “Thôi, chỉ lần này thôi”.

Nhưng hết lần này đến lần khác, trẻ có thể học rằng chỉ cần dùng cảm xúc gây sức ép thì người lớn sẽ làm theo.

Yêu con không có nghĩa là khiến con không bao giờ khóc. Đó còn là giúp con hiểu rằng sau khi khóc, mình vẫn cần bình tĩnh lại, nói rõ mong muốn và tìm cách giải quyết.

Sự tự tin của trẻ không chỉ đến từ suy nghĩ “Mình khóc sẽ có người dỗ”, mà còn từ cảm giác “Mình có thể diễn đạt và tìm cách xử lý mà không cần làm ầm lên”.

Cha mẹ chính là người giúp con xây dựng khả năng ấy.

Nguồn: Sohu